การเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์

สวัดดีครับ ในบทความนี้เราจะมาพูดถึง การเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์ กันครับ ก่อนอื่นมาทำความรู้จักกับ ปลาดุกในประเทศไทยที่นิยมนำมาเพาะเลี้ยงในอดีตนั้นแต่เดิมมี ๒ ชนิด แต่ที่นิยมในการเพาะเลี้ยงอย่างมากได้แก่ ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) เป็นปลาพื้นบ้านของไทยชนิดไม่มีเกล็ด รูปร่างเรียวยาว มีหนวด 4 เส้นที่ริมฝีปาก ผิวหนังมีสีน้ำตาล เนื้อมีสีเหลือง รสชาติอร่อยนุ่มนวล สามารถนำมาปรุงแต่งเป็นอาหารชนิดต่าง ๆ ได้มากมาย

ปลาดุก นั้นสามารถเจริญเติบโตได้ดีทั้งในบ่อดิน บ่อพลาสติก และบ่อชีเมนต์ ส่วนชนิดปลาดุกที่เหมาะสมในการเลี้ยงในบ่อซีเมนต์นั้น ปลาดุกเทศ และปลาดุกเทศอุยเทศ (ลูกผสมระหว่างแม่ปลาดุกอุยกับพ่อปลาดุกเทศ) เหมาะสมมากที่สุด โดยใช้ระยะเวลา ประมาณ 2-3 เดือน (แล้วแต่ขนาดลูกปลาที่ปล่อย) ก็สามารถจำหน่ายได้แล้ว

ขั้นตอนการเลี้ยงในบ่อซีเมนต์

• อัตราปล่อยปลาดุก
  ควรปรับสภาพของน้ำในบ่อที่เลี้ยงให้มีสภาพเป็นกลางหรือเป็นด่างเล็กน้อย แต่ต้องแน่ใจว่าบ่อซีเมนต์จะต้องหมดฤทธิ์ของปูน ลูกปลาขนาด 2-3 ชม. ควรปล่อยในอัตราประมาณ 100ตัว/ตรม. เพื่อป้องกันโรคซึ่งอาจจะติดมากับลูกปลา ใช้น้ำยาฟอร์มาลินใส่ในบ่อเลี้ยง อัตราความเข้มข้นประมาณ 30 ส่วนในล้าน (30 มิลลิลิตร/น้ำ 1 ตัน ในวันที่ปล่อยลูกปลาไม่จำเป็นต้องให้อาหารควรเริ่มให้อาหารในวันรุ่งขึ้น )
• การให้อาหาร
  เมื่อปล่อยลูกปลาดุกลงในบ่อแล้ว อาหารที่ให้ในช่วงที่ลูกปลาดุกมีขนาดเล็ก (2-3 ซม) ควรให้อาหารผสมคลุกน้ำปั้นเป็นก้อนให้ลูกปลากิน โดยให้กินวันละ 2 ครั้ง หว่านให้กินทั่วบ่อโดยเฉพาะในบริเวณขอบบ่อ เมื่อลูกปลามีขนาดโตขึ้นความยาวประมาณ 5-7 ชม. สามารถฝึกให้กินอาหารเม็ดได้หลังจากนั้นเมื่อปลาโตขึ้นจนมีความยาว 15 ซม. ขึ้นไป จะให้อาหารเม็ดเพียงอย่างเดียวหรืออาหารเสริมชนิดต่างๆ ได้ เช่น ปลาเป็ดผสมรำละเอียดอัตรา 9 : 1 หรือให้อาหารที่ลดต้นทุน เช่น อาหารผสมบดจากส่วนผสมต่างๆ เช่นกระดูกไก่ ไส้ไก่ เศษขนมปัง เศษเส้นหมี่ เศษเลือดหมู เลือดไก่เศษเกี้ยว หรือเศษอาหารเท่าที่สามารถหาได้ นำมาบดรวมกันแล้วผสมให้ปลากิน แต่การให้อาหารประเภทนี้จะต้องระวัง เรื่องคุณภาพของน้ำในบ่อเลี้ยงให้ดี เมื่อเลี้ยงปลาได้ประมาณ 2 เดือนปลาจะมีขนาดประมาณ 125 กรัม/ตัว ซึ่งผลผลิตที่ได้จะประมาณ 10 กก./บ่อ อัตรารอดตายประมาณ 80%
• การถ่ายเทน้ำ
  เมื่อตอนเริ่มเลี้ยงใหม่ๆ ระดับความลึกของน้ำในบ่อควรมีค่าประมาณ 30-40 ชม. เมื่อลูกปลาเจริญเติบโตขึ้นในเดือนแรกจึงเพิ่มระดับน้ำสูงเป็นประมาณ 50 ชม.การถ่ายเทน้ำควรเริ่มตั้งแต่การเลี้ยงผ่านไปประมาณ 1 เดือนโดยถ่ายน้ำประมาณ 20 %ของน้ำในบ่อ ๆ วัน/ครั้ง หรือถ้าน้ำในบ่อเริ่มเสียจะต้องถ่ายน้ำมากกว่าปกติ
• การป้องกันโรค
  การเกิดโรคของปลาดุกที่เลี้ยงมักจะเกิดจากปัญหาคุณภาพของน้ำในบ่อเลี้ยงไม่ดี ซึ่งอาจเกิดจากสาเหตุของการให้อาหารมากเกินไปจนอาหารเหลือเน่าเสีย เราสามารถป้องกันไม่ให้เกิดโรคได้โดยต้องหมั่นสังเกตว่าเมื่อปลาหยุดกินอาหารจะต้องหยุดให้อาหารทันที เพราะปลาดุกลูกผสมมีนิสัยชอบกินอาหารที่ให้ใหม่ โดยถึงแม้จะกินอิ่มแล้ว ถ้าให้อาหารใหม่อีกก็จะคายหรือสำรอกอาหารเก่าทิ้งแล้วกินอาหารให้ใหม่อีก ซึ่งปริมาณอาหารที่ให้ไม่ควรเกิน 4-5 % ของน้ำหนักตัวปลา
• โรคของปลาดุก
  ในกรณีที่มีการป้องกันอย่างดีแล้วแต่ปลาก็ยังป่วยเป็นโรค ซึ่งมักจะแสดงอาการ ให้เห็น โดยแบ่งอาการของโรคเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้
  • การติดเชื้อจากแบคทีเรีย จะมีการตกเลือด มีแผลตามลำตัว และครีบกร่อน ตาขุ่น หนวดหงิก กกหูบวม ท้องบวม มีน้ำในช่องท้อง กินอาหารน้อยลงหรือไม่กิน อาหาร ลอยตัว
  • อาการจากปรสิตเข้าเกาะตัวปลา จะมีเมือกมาก มีแผลตามลำตัว ตกเลือด ครีบเปื่อย จุดสีขาวตามลำตัว สีตามลำตัวซีดหรือเข้มผิดปกติเหงือกซีดว่ายน้ำทุรน ทุราย ควงสว่านหรือไม่ตรงทิศทาง
  • อาการจากอาหารมีคุณภาพไม่เหมาะสม คือ ขาดวิตามินบีกระโหลกร้าว บริเวณใต้คางจะมีการตกเลือด ตัวคด กินอาหารน้อยลง ถ้าขาดวิตามินบีปลาจะ ว่ายน้ำตัวเกร็งและชักกระตุก
  • อาการจากคุณภาพน้ำในบ่อไม่ดี ปลาจะว่ายน้ำขึ้นลงเร็วกว่าปกติครีบ กร่อนเปื่อย หนวดหงิก เหงือกซีดและบวม ลำตัวซีด ไม่กินอาหาร ท้องบวม มีแผล ตามตัว
    อนึ่ง ในการรักษาโรคปลาควรจะได้พิจารณาให้รอบคอบก่อนการตัดสินใจเลือก ใช้ยาหรือสารเคมีสาเหตุของโรค ระยะรักษา ค่าใช้จ่ายในการรักษา

วิธีการป้องกันเกิดโรคในปลาดุกลูกผสมที่เลี้ยง

• ควรเตรียมบ่อและน้ำตามวิธีการที่เหมาะสมก่อนปล่อยลูกปลา
• ซื้อพันธุ์ปลาจากแหล่งที่เชื่อถือได้ว่าแข็งแรงและปราศจากโรค
• หมั่นตรวจดูอาการของปลาอย่างสม่ำเสมอ ถ้าเห็นอาการผิดปกติต้องรีบหา สาเหตุและแก้ไขโดยเร็ว
• หลังจากปล่อยปลาลงเลี้ยงแล้ว 3-4 วัน ควรสาดน้ำยาฟอร์มาลิน 2-3 ลิตร/ปริมาตร น้ำ 100 ตัน และหากปลาที่เลี้ยงเกิดโรคพยาธิภายนอกให้แก้ไขโดย สาดน้ำยาฟอร์มาลินในอัตรา 4-5 ลิตร/ปริมาตรน้ำ 100 ตัน
• เปลี่ยนถ่ายน้ำจากระดับก้นบ่ออย่างสม่ำเสมอ
• อย่าให้อาหารจนเหลือ

สูตรอาหารปลาดุกลดต้นทุนแบบธรรมชาติ

สูตรที่ 1 : รำละเอียด, กากถั่วเหลือง และ ปลาป่น

สูตรเป็นของ คุณ ประหยัด เนียมเกตุ จาก บ้านสระไคร อ.เชียรใหญ่ จ.นครศรีธรรมราช ได้ให้สัมภาษณ์กับเจ้าหน้าที่ของ Farmer info. แนะสูตรอาหารปลาลดต้นทุนลงว่า ตนเองเลี้ยงปลาดุกเป็นอาชีพ เสริมมาประมาณ 2-3 ปีแล้ว แรกๆก็ขาดทุนบ้าง ได้กำไรน้อยบ้าง แต่พอหันมาทำอาหารปลาดุกเองสามารถลดต้นทุนลงได้เยอะ

ส่วนผสม

• รำละเอียด 2 กระสอบ
• กากถั่วเหลือง 10 กก.
• ปลาป่น 10 กก.
• EM 1 ลิตร
• กากนํ้าตาล 1 กก.
• เครื่องอัดเม็ด
• น้ำ 20 ลิตร

วิธีการทำ
ผสม EM กับกากน้ำตาลและน้ำ 20 ลิตร แล้วนำไปคลุกเคล้ากับกากถั่วเหลือง,ปลาป่นและรำละเอียด 1 กระสอบให้เข้ากัน หมักทิ้งไว้ 12 ชั่วโมง จากนั้นนำส่วนผสมที่ผ่านการหมักจนครบเวลาแล้ว ไปผสมกับรำละเอียดอีก 1 กระสอบ ที่เหลือให้เข้ากัน ปั้นเป็นก้อน แล้วนำไปใช้เลี้ยงปลาดุกเช้า-เย็นได้ทุกวัน หากมีเครื่องอัดเม็ดการสามารถ นำเข้าเครื่องอัดแล้ว ตากแดดประมาณ 2 วัน จะสามารถเก็บไว้ใช้ได้นานประมาณ 2 เดือน เลยที่เดียว

ขอบคุณข้อมูลความรู้จาก : คุณ ประหยัด เนียมเกตุ แหล่งอ้างอิงข้อมูล : พรชนก อุสส่าห์กิจ. เจ้าหน้าที่ Farmer info. สถานีนครศรีธรรมราช.

สูตรที่ 2 : วัสดุที่หาได้ง่ายในทุกท้องถิ่น

สูตรนี้เป็น สูตรของ คุณ จำเนียร ชูเวช เกษตรกร ชาวตำบลปากน้ำ อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี ซึ่งได้แนะนำให้ใช้วัสดุที่หาง่ายในท้องถิ่น ซึ่งได้แนะนำ

ส่วนผสม

• ขี้วัว หรือ ขี้ควายแห้ง ประมาณ 2 กิโลกรัม
• กากมะพร้าว หรือ กากถั่วเหลือง 2 กิโลกรัม
• รำละเอียดหรือรำอ่อน 2 กิโลกรัม
• ไส้ปลา หรือ ไส้ไก่ หรือ ปลาบด หรือ ไข่ไก่ ไข่เป็ด หรือ หอยเชอรี่ อย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ประมาณ 2 กิโลกรัม
• ใบกระถิน หรือ ผักตบชวา หรือ ผักบุ้งหั่นละเอียดอย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ ประมาณ 1 กิโลกรัม
• ข้าวจ้าว หรือ ปลายข้าวที่นึ่งสุกแล้วประมาณ 1 กิโลกรัม
• น้ำหมักจุลินทรีย์สูตรขยายสูตรใดสูตรหนึ่งก็ได้ใช้ประมาณ 3-5 ลิตร

วิธีการทำ
นำส่วนผสมทั้งหมดมาผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน ใช้น้ำหมักจุลินทรีย์เทราดผสมจนได้ความชื้นเหมาะสมพอที่จะสามารถปั้นก้อนได้ โดยไม่มีน้ำไหลออกมาตามง่ามนิ้วมือ เมื่อได้ความชื้นเหมาะสมให้นำเข้าเครื่องบดเนื้อ เพื่อบดออกมาให้เป็นเส้นแล้วนำไปตากแห้งบนแผ่นสังกะสีซึ่งจะเก็บไว้ได้นาน 1 เดือน หรือ จะให้ปลากินสดๆ เลยก็ได้เช่นกัน

หมายเหตุ : การให้อาหาร

• ตั้งแต่เริ่มเลี้ยงจนปลามีอายุ 1 เดือน ควรให้อาหารสด
• เมื่อปลาอายุ 1 เดือนขึ้นไป จึงเปลี่ยนเป็นให้อาหารแห้ง

ขอบคุณข้อมูลความรู้จาก : คุณ จำเนียร ชูเวช แหล่งอ้างอิงข้อมูล : มินยดา อนุกานนท์

---

ที่มา  :

• • สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.)
  • ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดสกลนคร
  • www.sarakaset.com

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• เพิ่มรายได้ในสวนยางพารา โดยการปลูกพืชร่วมและทำกิจกรรมเสริม
• วิธีการเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุย : มหาอำนาจบ้านนา

เพิ่มรายได้ในสวนยางพารา โดยการปลูกพืชร่วมและทำกิจกรรมเสริม

ในภาวะเศรษฐกิจปัจจุบัน ชาวสวนยางต้องมีรายได้เพิ่มมากขึ้นให้สมดุลกับที่สูงขึ้นประกอบกับราคายางพารายังไม่มีเสถียรภาพที่จะสร้างความมั่นใจให้กับซาวสวนยางได้ดังนั้นการปลูกพืชร่วม การปลูกพืชแซม และทำกิจกรรมเสริมเพิ่มรายได้ในสวนยางพาราจึงเป็นคำตอบอีกหนึ่งแนวทางที่สามารถเพิ่มรายได้ และพึ่งพาตัวเองได้

ข้อควรพิจารณาในการเลือกการปลูกพืชร่วม ปลูกพืชแซม และทำกิจกรรมเสริมรายได้ในสวนยางพารา

• การตลาดและเงินทุน เช่น ผลผสิตควรเป็นที่ต้องการของตลาดท้องถิ่นระยะเวลาการเก็บรักษาผลผลิต ควรเก็บได้นาน สามารถนำไปจำหน่ายยังตลาดไกลๆ ได้ระยะเวลาให้ผลตอบแทน และความสามารถในการจำหน่าย นอกจากการตลาดแล้ว เงินทุนนับเป็นปัญหาสำคัญของเกษตรกรอย่างหนึ่ง ซึ่งต้องใช้ในการซื้อปัจจัยการผสิตต่างๆ
• สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ได้แก่ สภาพพื้นที่ ปริมาณน้ำฝน อุณหภูมิความชื้นสัมพัทธ์ สภาพร่มเงาในสวนยางพารา ฯลฯ
• วิธีปลูกและดูแลรักษา การปลูกพืชสริมรายได้ในสวนยางพาราควรมีการเอาใจใส่ดูแลรักษาพืชนั้นๆ เช่น การใส่ปุ๋ย การกำจัดวัชพืช การตัดแต่งกิ่ง ตลอดจนการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช สำหรับสวนยางพาราขนาดเล็กที่มีพื้นที่ต่ำกว่า 15 ไร่ ควรใช้แรงงานในครอบครัวในการดูแลรักษาจะช่วยให้ลดต้นทุนการผลิตในการปลูกพืชนั้นๆ
• พืชที่ไม่ควรปลูกในระหว่างแถว ได้แก่ พืซที่มีการเจริญเติบโตเร็วกว่าต้นยางพารามีการใช้ปุ๋ยปริมาณสูง ตลอดจนเป็นแหล่งของโรคและแมลงที่เป็นศัตรูของต้นยางเช่น มันสำปะหลัง อ้อย

การปลูกพืชร่วมยางพารา

         หมายถึง พืชที่ปลูกระหว่างแถวยางพารา สามารถปลูกและเจริญเติบโตร่วมกับต้นยางพาราได้และให้ผลผลิตควบคู่กันไป ไม่มีผลต่อการเจริญเติบโตของต้นยางพารา และพืชที่นำมาปลูกร่วมกับต้นยางพารา จะต้องมีการเจริญเติบโตตามปกติ โดยสามารถแบ่งชนิดของพืชร่วมยางพาราได้ ดังนี้

• ไม้ผล เช่น ลองกอง ลางสาด ขนุน จำปาดะ ระกำ มังคุด ฯลฯ
• ไม้ยืนต้น เช่น สะตอ เนียง หวาย เหมียง ฯลฯ
• พืชสมุนไพรและเครื่องเทศ เช่น ขิง กระวาน ขมิ้นชัน ฯลฯ
• ไม้ดอกไม้ประดับ เช่น ดาหลา หน้าวัว จั๋ง หมากแดง ฯลฯ
•  ผัก เช่น ผักเหลียง ผักกูด ฯลฯ

การปลูกพืชแซมยางพารา

         หมายถึง พืชที่ปลูกในระหว่างแถวยางพาราขณะที่ต้นยางพาราอายุไม่เกิน 3 ปีและพื้นที่ระหว่างแถวยางพาราต้องมีปริมาณแสงแดดมากกว่า 50 % ของปริมาณของแสงทั้งหมด การปลูกพืชแซมยางพาราไม่ควรเป็นพืชที่มีการเจริญเติบโต ระบบรากขยายแตกกอมากจนไปรบกวนต้นยางพารา และควรปลูกพืชที่ต้องการแสงแดดในช่วงการเจริญเติบโต เป็นพืชส้มลุก มีอายุสั้น และดูแลรักษาง่าย โดยพืชที่แนะนำให้ปลูกแซมยางพาราแบ่งตามอายุได้ ดังนี้

• พืชที่มีอายุน้อยกว่า 1 ปี เช่น ข้าวไร่ ข้าวโพต พืชตระกูลถั่ว พริก มะเขือเทศ มะระ ถั่วฝึกยาว แตงกวา แตงโม และผักชนิดต่างๆ
• พืชที่มีอายุมากกว่า 1 ปี เช่น กล้วย มะละกอ สับปะรด และหวายตัดหน่อ เป็นต้น

กิจกรรมเสริมรายได้ในสวนยางพารา

       หมายถึง อาชีพอื่น ๆ ที่เหมาะกับชาวสวนยาง ได้แก่ การเพาะเห็ดรวมถึงการเลี้ยงแมลง การเลี้ยงสัตว์ การทำประมง การแปรรูป ฯลฯ ทั้งนี้ การเลือกปลูกพืชร่วมการปลูกพืชแซม และทำกิจกรรมเสริมเพิ่มรายได้ในสวนยางพาราชนิดใดชนิดหนึ่งจะต้องคำนึงถึงระยะเวลาการให้ผลตอบแทน เช่น มีรายได้เป็นรายวัน รายสัปดาห์ รายเดือนและรายปีในแต่ละชุมชน ควรมีการรวมกลุ่มผลิตสินค้าที่มีคุณภาพดี มีเอกลักษณ์และเป็นที่ต้องการของผู้บริโภค

เนื่องจากระยะเวลาปลูกยางพาราใช้เวลาค่อนข้างยาวนาน ชาวสวนยางจึงไม่ควรพึ่งพารายได้จากยางพาราเพียงอย่างเดียว และจากบทเรียนด้านราคายางพาราที่ตกต่ำหลายๆ ครั้งที่ผ่านมาเกษตรกรควรมีการวางแผนเพื่อสร้างรายได้ของครัวเรือนใหม่ กระจายรายได้ไปยังกิจกรรมต่างๆ  เช่น การทำกษตรผสมผสาน ที่มีการพึ่งพารายได้จากการปลูกพืชร่วมที่หลากหลาย ได้แก่ไม้ยืนต้น พืชผัก ปลูกพืชแซม และพืชไร่ เป็นต้น การทำกิจกรรมเสริมเพิ่มรายได้ในสวนยางพาราเช่น ปศุสัตว์ เลี้ยงแมลงเศรษฐกิจและประมง เป็นต้น โดยน้อมนำพระราชดำริหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มาปรับใช้ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันเมื่อต้องประสบกับปัญหาราคายางพาราตกต่ำ

ตัวอย่าง การปลูกพืชร่วมยางพารา

การปลูกขมิ้นชัน

• การเตรียมพื้นที่ โดยการไถพรวนและยกร่อง ตากดินประมาณ 10-15 วัน
• พันธุ์ ขมิ้นชันพันธุ์ดีที่กำลังนิยมในท้องตลาด เช่น พันธุ์ตรัง 2 แดงสยามส้มปรารถน าและ เหลืองนนทรี เป็นต้น
• การปลูก ปลูกลงในดินที่ไถพรวนและยกร่องปลูก ระยะระหว่างแถว 75 x 30 เซนติเมตร เริ่มปลูกในช่วงต้นฤดูฝนประมาณปลายเดือนเมษายนถึงต้นเดือนพฤษภาคมทุกปี โดยการปลูกขมิ้นชัน อาจใช้หัวพันธุ์ 2 ลักษณะคือ ใช้หัวแม่ และใช้แง่ง
• ผลผลิต การเก็บเกี่ยวผลผลิตเมื่อขมิ้นชันมีอายุประมาณ 9-12 เดือน ถ้าปลูกโดยใช้หัวแม่ ที่มีรูปร่างคล้ายรูปไข่ ขนาดน้ำหนักประมาณ 15-50 กรัมต่อหัวระยะปลูกที่ 75 x 30 เซนติเมตร ให้ผลผลิตประมาณ 3,300 กิโลกรัมต่อไร่ แต่ถ้าปลูกด้วยแง่งขนาด 15 – 30 กรัมต่อชิ้น หรือ 7 -10 ปล้องต่อชิ้น จะให้ผลผลิตน้ำหนักสดประมาณ 2,800 กิโลกรัมต่อไร่

การปลูกผักเหลียง

• การเตรียมดิน ทำการขุดหลุมระยะห่างระหว่างต้น 3 เมตร ระหว่างแถว 3 เมตร หรือทำการปลูกร่วมในสวนยางหรือสวนมะพร้าวในช่วงปีแรกๆ
• แหล่งพันธุ์และแหล่งผลิตทางการค้า ได้แก่ จังหวัดระนอง ชุมพร ประจวบคีรีขันธ์ พังงา และสุราษฎร์ธานี
• การดูแลรักษา การใส่ปุ๋ยแบ่งใส่ 2 ครั้ง ในช่วงต้นฤดูฝนและปลายฤดูฝน ใช้ปุ๋ยสูตร 15-7-18 , 15-15-15 ผสมกับปุ๋ยสูตร 12-5-14 อัตรา 30 กิโลกรัมต่อไร่ต่อปี กรณีปลูกร่วมสวนยางในสวนไม้ผล ช่วงต้นฤดูฝนใช้ปุ๋ยสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กิโลกรัม ต่อไร่ต่อปี
• การเก็บเกี่ยว เริ่มเมื่ออายุ 2 ปีขึ้นไป เก็บเกี่ยว 15-30 วันต่อครั้ง เก็บยอดอ่อนถึงยอดเพสลาด ควรเด็ดให้ชิดข้อไม่เด็ดกลางข้อหรือตัด เพราะจะทำให้การแตกยอดอ่อนในครั้งต่อไปช้า
• การดูแลรักษาหลังการเก็บเกี่ยว ยอดอ่อนผักเหลียง ไม่ควรให้ยอดอ่อนถูกแสงแดดและลมควรพรมน้ำแต่พอชุ่ม สามารถเก็บได้นาน 5-6 วัน

การปลูกกล้วย

• พันธุ์ที่เหมาะสม ได้แก่ กล้วยน้ำว้า กล้วยหอม กล้วยไข่ และกล้วยเล็บมือนาง
• การปลูกกล้วย ในพื้นที่ว่างระหว่างแถวยาง สามารถกระทำได้ 2 รูปแบบ ดังนี้
  • ปลูกกล้วย 2 แถว ระหว่างแถวยาง ห่างจากแถวยาง 2 เมตร ระยะระหว่างแถวกล้วย 3 เมตรระหว่างต้น 2.5 เมตร ไว้หน่อกล้วย 2 – 3 หน่อต่อหลุม
  • ปลูกกลัวย 3 แถว ระหว่างแถวยาง ห่างจากแถวยาง 2 เมตร ระยะระหว่างแถวกลัวย 1.5 เมตร ระหว่างต้น 2.5 เมตร ปลูกแบบสลับฟันปลา ไว้หน่อกลัวย 1 หน่อต่อหลุม
• การเตรียมดิน ขุดหลุมปลูก ขนาด 50 x 50 x 50 เซนติเมตร ใส่ดินบนคลุกเคล้าปุ๋ยคอก หรือ ปุ๋ยหมักที่สลายตัวแล้ว วางหน่อกล้วยให้ส่วนยอดสูงกว่าระดับ 4 นิ้ว โดยส่วนตาอยู่ลึกในดิน 1 ฟุต เกลี่ยดินล่างให้เต็มหลุมและอัดแน่น ในปีแรกอาจปลูกถั่ว ข้าวโพด พืชผัก ในพื้นที่ว่างระหว่างแถวกลัวยได้อีก
• การปฏิบัติดูแลรักษาที่เหมาะสม เช่น การใส่ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก หรือปุ๋ยเคมี การตัดแต่งหน่อกลัวยและใบกล้วย การป้องกันและกำจัดศัตรูพืช เช่น โรคตายพราย ด้วงงวงไซเหง้า และต้นหนอนม้วนใบ และแมลงวันผลไม้
• การเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม เมื่อต้นกล้วยตกปลีแล้ว 10-17 วัน ให้ตัดปลีทิ้ง และเก็บผลได้หลังจากนั้น 60 -70 วัน

ปลูกผักพื้นบ้านผักกูด

• การเตรียมดิน โดยการไถดินพร้อมการใส่ปุ๋ยอินทรีย์/ปุ๋ยคอก แล้วขุดหลุมปลูก ระยะปลูก 50 x 50 เซนติเมตร นำไหลหรือหัวที่เตรียมไว้วางในหลุมแล้วเอาดินกลบโคน
• การดูแลรักษา เมื่อผักกูดตั้งตัวได้ใส่ปุ๋ยยูเรีย (46-0-0) ผสมกับปุ๋ยสูตร 15-15-15 อัตรา 75 กิโลกรัมต่อไร่ ให้น้ำวันละ 1 ครั้ง
• การเก็บเกี่ยว เริ่มเมื่ออายุ 6 เดือน เก็บเกี่ยว 3 วันครั้ง เก็บยอดอ่อน

ตัวอย่าง กิจกรรมเสริมรายได้ในสวนยางพารา

การเลี้ยงแพะ

สำหรับการเลี้ยงแพะนั้นต้องมีตลาดรองรับ ต้องมีความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ในการเลี้ยงแพะขุน ต้องมีโรงเรือน แปลงหญ้าที่เหมาะสม และแรงงานที่พร้อมเพียง เกษตรกรควรเป็นสมาชิกกลุ่ม ชมรม หรือเครือข่ายผู้เลี้ยงแพะระดับต่างๆ

• พันธุ์แพะ เป็นแพะพื้นเมือง หรือลูกผสมแพะเนื้อแองโกฯ บอร์ เป็นต้น
• ระยะการเลี้ยง เริ่มต้นเลี้ยงแม่แพะสาว อายุประมาณ 8 – 1 ปีเศษ น้ำหนักที่ไม่ต่ำกว่า 18 กิโลกรัม เป็นแพะเพศเมีย 20 ตัว พ่อพันธุ์ 1 ตัว ผสมพันธุ์จนแม่แพะตั้งท้องนาน 5 เดือน คลอกได้ลูก 1 ตัว /คลอกในปีแรก และตั้งแต่ปี ที่ 2 ได้ลูก 2 ตัว/คลอก โดยทั่วไปจะได้ผลผลิต 3 คลอก ใน 2 ปี หรือ ได้ลูก 5- 6 ตัว/แม่/2ปี หรือ 2.5 ตัว/แม่ปี
• แพะอายุประมาณ 8 – 1 ปีเศษ น้ำหนักประมาณ 18 กิโลกรัมขึ้นไป สามารถจำหน่ายกิโลกรัมสะ 120 – 160 บาท(ภาคใต้) และจำหน่ายในราคา 90 – 110 บาท (ภาคกลางและภาคอื่นๆ)
• ต้องมีอาหารหยาบได้แก่ หญ้า ถั่ว ไม้ยืนต้น เป็นต้นและเสริมด้วยอาหารข้น โดยต้องจัดทำแปลงพืซอาหารสัตว์หรือมีพืชอาหารสัตว์ในทำเลสาธารณะสำหรับแพะที่เพียงพอ
• ทำวัคซีนป้องกันโรคและถ่ายพยาธิตามโปรแกรมที่ครมปศุสัตว์แนะนำ

เลี้ยงกบในบ่อซีเมนต์

• พันธุ์กบที่จะนำมาเลี้ยง ควรเลือกกบนา เพราะเจริญเติบโตเร็ว
• เริ่มต้นเลี้ยง
  โดยนำลูกกบอายุประมาณ 30-45 วัน ที่มีขนาดไกล้เคียงกันลงเลี้ยงในบ่อเดียวกัน จำนวน 1,200 ตู้ว (อัตราปล่อย 100 ตัวต่อตารางเมตร เมื่อคัตลูกกบลงเลี้ยงในบ่อเลี้ยงแล้วให้ใส่วัชพืชน้ำและวัสดุลอยน้ำลงไป เช่น แพไม้ไผ่ ไม้กระดานหรือแผ่นโฟม เพื่อให้กบขึ้นไปอาศัยอยู่และนำทางมะพร้าวมาคลุมบ่อเพื่อบังแดดด้วย ระดับน้ำในบ่อประมาณ 30 เชนติเมตร ในช่วงที่นำลูกกบลงไปเลี้ยงบ่อซีเมนตใหม่ๆในระยะนี้ ให้ใช้อาหารเม็ดสำหรับเลี้ยงลูกกบเล็กไประยะหนึ่งก่อน เมื้อกบโตขึ้นจึงค่อยให้อาหารเม็ดสำหรับเลี้ยงกบโต หรืออาหารเม็ดสำเร็จรู้ปสำหรับปลาดุกวันละ 2 ครั้ง ในเวลาเช้า-เย็น ปริมาณอาหารที่ให้ขึ้นอยู่กับปริมาณการกินอาหารของกับ โตยใช้หลักการสังเกตว่าหลังจากให้อาหารไปแล้วประมาณ  20 นาที หากกบกินอาหารหมดก็จะเพิ่มอาหารให้อีก นอกจากอาหารเม็ดแล้วสามารถใช้เนื้อปลาสับหรือ เนื้อหอยโข่งสับ มาใช้เป็นอาหารเสริมเพื่อลดต้นทุนค่าอาหาร ในระหว่างการเลี้ยงควรจะคัดขนาดของกบประมาณ 3 -4 ครั้ง โดยคัดกบที่มีขนาดเท่า ๆ กันปล่อยลงเลี้ยงในบ่อเดียวกัน เพื่อป้องกันกบกินกันเอง ใช้ช้ระยะเวลาเลี้ยงประมาณ 3 -4 เดือน จะได้กบขนาด 4 -5 ตัวต่อกิโลกรัม หรือน้ำหนักประมาณ 200 -300 กรัมต่อตัว ก็สามารถจับกบออกจำหน่ายได้
• การดูแลรักษาการเลี้ยงกบในบ่อซีเมนต์ต้องมีการขัดล้างบ่อและถ่ายเทน้ำ เพราะถ้าที่อยู่อาศัยของกบสะอาดและมีสุขลักษณะที่ดีกบจะมีการเจริญเติบโตดี ไม่เป็นโรคได้ง่ายนอกจากนั้น กบเป็นสัตว์ที่ตื่นและตกใจง่าย ซึ่งเมื่อตกใจแล้วกบจะเกิดการซักเป็นตะคริวและช็อกตายได้ดังนั้น การทำความสะอาดภายในบ่อเลี้ยงกบต้องทำด้วยความระมัดระวัง

ที่มา: กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ไอเดีย การสร้างคอกแพะ ราคาประหยัดจากวัสดุรอบตัว
• วิธีการเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุย : มหาอำนาจบ้านนา

เลี้ยงจิ้งหรีด แมลงเศรษฐกิจ เทคนิคและการจัดการเลี้ยงจิ้งหรีด

ลักษณะทั่วไปของ จิ้งหรีด

จิ้งหรีดเป็นแมลงที่มีลักษณะปากเป็นแบบปากกัด มีตารวม หนวดยาว ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี และกินอาหารได้ทั้งพืชและสัตว์ขยายพันธุ์ ได้เร็ว มีชาคู่หลังขนาดใหญ่ แข็งแรง กระโดดเก่ง ตัวเมียวางไขใต้ดินลึกประมาณ 1-2 เชนติเมตร ตั้วอ่อนและตัวเต็มวัยจะหลบซ่อนตัวตามสนามหญ้าอยู่ในรูเก่าของแมลงอื่น รอยแตกของดินหรือ ตามกองวัสดุทั่วไป

สายพันธุ์จิ้งหรีด

มีชื่อเรียกแตกต่างกันหลายชนิดตามภาษาท้องถิ่น เช่น 1. จิ้งโกร่ง (จิโปม จิ้งกุ่ง) 2. จิ้งหรีดทองดำ 3. จิ้งหรืดทองแดง 4. จิ้งหรีดทองแดงลาย (จิ้งหรีดนิล)

• ระยะไข่ : ไข่จิ้งหรืดจะมีสีเหลืองรวมกันเป็นกลุ่มในดิน ลักษณะยาวเรียวคล้ายเมล็ดข้าวสาร ความยาวประมาณ 1.5 มิลลิเมตร เพศเมียจะวางไข่เป็นรุ่นได้ประมาณ 4 รุ่น ๆ ละ 200-300 ฟอง ระยะไข่ใช้เวลา ประมาณ 7 วัน จึงฟักออกมาเป็นตัวอ่อน
• ระยะตัวอ่อน : ตัวอ่อนที่ฟักออกจากไข่ใหม่ ๆ จะมีลักษณะคล้ายมด เมื่อโตขึ้น เริ่มมีปีก เรียกว่า ระยะใส่เสื้อกั๊ก ต้องลอกคราบประมาณ 8 ครั้ง จึงจะเจริญเป็น
• ตัวเต็มวัย : ระยะตัวอ่อนพันธุ์จิ้งหรีดทองดำ ใช้เวลาประมาณ 35-40 วัน สำหรับพันธุ์ทองแดงใช้เวลาประมาณ 46-50 วัน จึงจะลอกคราบเป็นตัวเต็มวัยระยะตัวเต็มวัย เป็นระยะที่สามารถแยกเพศได้ชัดเจน เพศผู้ มีปีกคู่หน้าย่น ทำให้เกิดเสียง โดยใช้ปีกคู่หน้าถูกัน เพื่อใช้สื่อสาร เพศเมียมีปีกคู่หน้าเรียบ และมีอวัยวะวางไข่ คล้ายเข็มยื่นออกมาจากส่วนท้อง โดย ทั่วไป จิ้งหรีดตัวเต็มวัยมีอายุเฉลี่ยประมาณ 45-60 วัน

การผสมพันธุ์จิ้งหรีด

จิ้งหรีดจะผสมพันธุ์เมื่อลอกคราบเป็นตัวเต็มวัยประมาณ 3 – 4 วัน ระยะเวลาผสมประมาณ 10 – 15 วินาที การผสมพันธุ์และวางไข่แต่ละรุ่นจะใช้เวลาประมาณ 15 วันต่อครั้ง ต่อรุ่น เมื่อหมดช่วงอายุการวางไข่รุ่นสุดท้ายแล้วตัวเมียก็จะตาย

การเตรียมการก่อนเลี้ยงจิ้งหรีด

การเตรียมวัสดุอุปกรณ์

• สถานที่เลี้ยงจิ้งหรีด ควรเป็นที่ดอนน้ำไม่ท่วมขัง อากาศถ่ายเทได้สะดวกบริเวณที่เลี้ยงต้องไม่ตากแดดตากฝน
• ภาชนะที่ใช้เลี้ยงจิ้งหรีด เช่น วงบ่อปูนซีเมนต์ขนาดกว้าง x สูง (80 x 50 เซนติเมตร) เทปูนบาง ๆ ที่ก้นบ่อประมาณ 12 – 1 นิ้ว หรือ กะละมัง โอ่ง ถังน้ำ กล่องกระดาษ เป็นต้น
• พลาสติกตาข่ายไนลอน ปิดปากบ่อขนาด 100 x 100 เซนติเมตร
• ยางรัดตาข่ายกับปากบ่อ
• แผ่นพลาสติกหรือเทปกาวใสกว้างประมาณ 3 นิ้ว  ติดขอบในปากบ่อ
• วัสดุรองพื้น เช่น แกลบปนทรายหรือฟางแห้ง
• ขวดน้ำพลาสติกเจาะรูข้างขวด หรือถาดน้ำแบน ๆ อย่างละ 2 ที่ต่อบ่อ
• อาหารหลัก เช่น หญ้าสดอ่อน ผักบุ้ง ตำลึง ฟักทองและหยวกกล้วย เป็นต้น
• อาหารเสริม เช่น ร่ำอ่อน อาหารไก่ อาหารปลา เป็นต้น อย่างละ 2 ที่ต่อบ่อ
• ภาชนะสำหรับใส่ดินร่วนปนทรายประมาณ 1-2 กิโลกรัม เพื่อให้จิ้งหรีดวางไข่ เช่น กระบะ ขันพลาสติก หรือถุงพลาสติก
• ถาดไข่แบบกระดาษ หญ้าแห้ง หรือกาบมะพร้าว เพื่อเป็นที่หลบซ่อนหรือที่อยู่อาศัยของจิ้งหรีด
  
  

การเตรียมพ่อ-แม่พันธุ์

• คัดเลือกพ่อ-แม่พันธุ์ ที่มีสีเข้ม ตัวโตแข็งแรง มีอวัยวะครบทุกส่วน
• ปล่อยพ่อ-แม่พันธุ์ลงบ่อ ในอัตราส่วน พ่อพันธุ์ : แม่พันธุ์ = 1 : 3

วิธีการและการจัดการเลี้ยงจิ้งหรีด

วิธีการเลี้ยงจิ้งหรีด มี 2 วิธี ได้แก่

• การเลี้ยงแบบคละรุ่น ปล่อยพ่อ-แม่พันธุ์จิ้งหรีดลงบ่อปูนเลี้ยงอัตราส่วน 1 : 3 ใส่ดินร่วนปนทรายในกระบะหรือขันไข่ 2-3 ขัน จิ้งหรีดเมื่อผสมพันธุ์ครบ 7 วันจะเริ่มวางไข่ และออกเป็นตัวอ่อน จากนั้นนำกระบะหรือขันไข่มาวางเพิ่มในบ่อเดิม จิ้งหรีดพ่อ-แม่พันธุ์จะวางไข่รุ่น 2, 3, 4 ต่อไป (4 รุ่น ๆ ละ 2,000 – 2,500 ตัว) ผู้เลี้ยงจะทยอยจับจิ้งหรีดขาย ทั้งนี้ การเลี้ยงจิ้งหรีดแบบคละรุ่น จะพบปัญหาในเรื่องการจัดการและการเก็บผลผลิตเพื่อจำหน่ายเพราะมีจิ้งหรีดหลายวัยในบ่อ ทำให้จำหน่ายได้ราคาไม่ดี
• การเลี้ยงแบบแยกรุ่น ปล่อยพ่อ-แม่พันธุ์จั๋งหรีดลงบ่อปูนเลี้ยงอัตราส่วน 3 : 9 ใส่ดินร่วนปนทรายในกระบะ หรือขันใส่ 3-5 ชั้น จิ้งหรีดเมื่อผสมพันธุ์ครบ 7 วัน จะเริ่มวางไข่ หลังวางไข่ 5 วัน หากระบะหรือขันไข่ใหม่มาวางแทนของเดิม จิ้งหรีดพ่อ-แม่พันธุ์ จะวางไข่รุ่น 2, 3, 4 ต่อไป (4 รุ่น ๆ ละ 2,000 – 2,500 ตัว) และนำกระบะหรือขันไข่เดิมออก นำไปใส่บ่อเลี้ยงจิ้งหรีดใหม่ เมื่อโตจะมีขนาดตัวเต็มวัยเท่า ๆ กัน สะดวกต่อการจัดการผลผลิตผู้เลี้ยงสามารถเก็บผลผลิตขายเป็นรุ่น ๆ ต่อไป และยังสามารถหาตลาดในการจำหน่ายจิ้งหรีด

การจัดการเลี้ยงจิ้งหรีด

การจัดการสุขลักษณะ การเลี้ยงจิ้งหรีดเน้นเรื่อง ความสะอาด เช่น ควรทำความสะอาดบ่อ และตากบ่อก่อนเลี้ยงรุ่นใหม่ต่อไป และมีการจัดการเลี้ยงจิ้งหรีดอย่างเป็นระบบ

• การวางวงบ่อปูนซีเมนต์เลี้ยงจิ้งหรีด จะวางมากหรือน้อยขึ้นอยู่ที่ขนาดความกว้างยาวของโรงเรือน ควรวางเรียงกันเป็นแถวให้แต่ละวงห่างกันประมาณ 3 นิ้ว พอที่ผู้ดูแลจะปฏิบัติงานได้สะดวก พื้นบ่อเทปูนหนาประมาณ 12 – 1 นิ้ว เพื่อป้องกันความขึ้นจากดินผ่านขึ้นมาและป้องกันมดจากใต้ดินเข้ามาทำลายไข่ และตัวจิ้งหรีด และ ควรล้างบ่อปูนซีเมนต์ให้สะอาด รอบวงบ่อด้านนอกให้ป้องกันมดด้วยการโรยปูนขาวหรือใช้ผ้าชุบน้ำมันเครื่องพันรอบวงด้านล่าง
• การจัดการภายในวงบ่อปูนชีเมนต์เลี้ยงจิ้งหรีด
  • ภายในวงบ่อรองพื้นกันบ่อบาง ๆ ด้วยแกลบปนทรายหรือฟางแห้ง บริเวณภายในปากบ่อด้านบนติดด้วยแผ่นพลาสติกหรือ เทปกาวใส กว้างประมาณ 3 นิ้ว ติดขอบในปากบ่อให้ชายพลาสติก หย่อนลงในบ่อ ป้องกันจิ้งหรีดไต่ออกนอกบ่อ
  • ใส่ถาดไข่แบบกระดาษ หญ้าแห้ง หรือกาบมะพร้าววางตรงกลางบ่อหรือริมบ่อเพื่อเป็นที่หลบซ่อนหรือที่อยู่อาศัยของจิ้งหรีด
  • ภาชนะ เช่น กระบะหรือขันพลาสติกหรือถุงพลาสติกสำหรับใส่ดินร่วนปนทรายประมาณ 1-2 กิโลกรัม ที่มีความชื้น ว่างไว้ข้าง ๆ ขอบบ่อเพื่อให้จิ้งหรีดวางไข่  ในช่วงตัวเต็มวัยพร้อมที่จะวางไข่ ทุก 3 วัน ให้ใช้ฟ็อกกี้ฉีดน้ำพอชื้นไม่แฉะ ก่อนฉีดน้ำให้นำถาดอาหารออกก่อนเพราะถ้าเปียกจะทำให้เกิดเชื้อรา และก่อนจิ้งหรีดวางไข่รุ่นใหม่ต้องล้างภาชนะสำหรับวางไข่ แล้วเปลี่ยนดินที่จิ้งหรีดวางไข่ทุกครั้ง
  • การให้น้ำ – อาหารจิ้งหรีด  ต้องให้สม่ำเสมอทุก 2 วัน ทั้งพืชอาหารหลัก อาหารเสริม และน้ำ โดยต้องทำความสะอาดภาชนะที่ใส่อาหาร และน้ำ ทุกครั้ง
    
    
  • พืชอาหารหลัก ได้แก่ ต้นอ่อนและยอดอ่อนของพืช เช่น ผักบุ้ง ตำลึง ฟักทอง หยวกกล้วย และผักตบชวาหรือหญ้าสดทุกชนิด เช่นหญ้าขน หญ้าปากควาย หญ้าลูซี่ และหญ้าตีนกา เป็นต้น ใช้เลี้ยงจิ้งหรีดจะเจริญเติบโตเร็ว และให้ผลผลิตสูง โดย 2 วัน ให้หญ้า 1 ครั้ง ครั้งละ 1 กำมือโดยหญ้าเก่าไม่ต้องนำออก จะเป็นที่อาศัยของจิ้งหรีดต่อไป
  • อาหารเสริม เช่น รำอ่อน หรืออาหารสำเร็จรูปที่ใช้เลี้ยงไก่จิ้งหรีด 1 บ่อ ใช้อาหาร 3 กิโลกรัมต่อรุ่น อาหารเสริมควรให้ในปริมาณที่ กินหมดภายใน 2 วัน
  • การให้น้ำจิ้งหรีด ใส่ขวดน้ำพลาสติกเจาะรูข้างขวด 2 รู และใส่น้ำพร้อมผ้าสะอาด ม้วนผ้าใส่รูที่เจาะเพื่อให้น้ำซึมสำหรับจิ้งหรีดวัยตัวอ่อนกิน หรือถาดน้ำแบน ๆ ที่ใส่ก้อนหินให้จิ้งหรีดตัวเต็มวัยเกาะกันจมน้ำตาย ทั้งนี้ ควรเปลี่ยนผ้าสะอาดม้วนใส่รูขวดพลาสติกใหม่ หลังเก็บ ผลผลิตแล้วปิดปากบ่อด้วยพลาสติกตาข่ายไนล่อน (มุ้งเขียว) ใช้ยางรัดตาข่ายกับปากบ่อ ป้องกันจิ้งหรีดบินหนี และศัตรูที่จะเข้ามาทำลายจิ้งหรีด
•  หลังปล่อยพ่อ-แม่พันธุ์แล้ว 3 วัน ควรตรวจเช็คดู ถ้าตายต้องหามาทดแทน

การเก็บผลผลิต

ตัวจิ้งหรีด ก่อนนำจิ้งหรีดจำหน่ายหรือบริโภคก่อน 3 วันต้องงดให้อาหารเสริม เพื่อไมให้มีกลิ่นตัว จัดการเก็บตัวจิ้งหรีดโดยยกถาดไข่เขย่าเพื่อให้มูลจิ้งหรีดร่วงแล้ววางถาดไข่กลับลงในบ่อให้จิ้งหรีดตัวเต็มวัยเกาะ หลังจากนั้นประมาณ  5 นาที ยกถาดไข่เขย่าในกะละมัง ถังพลาสติก หรือใช้สวิงพลาสติกช้อน  จากนั้นเทจิ้งหรีดบรรจุลงในถุงพลาสติก ถุงละ 5 กิโลกรัม แล้วนำมาแช่น้ำแข็ง จะสามารถเก็บไว้รอจำหน่ายได้ประมาณ 1 สัปดาห์

ไข่จิ้งหรีด สามารถนำกระบะหรือขันไข่ หรือถุงพลาสติกไปทำพันธุ์ หรือจำหน่ายพันธุ์ใด้ ในช่วงฤดูหนาวควรทำการบ่มไข่จิ้งหรีดเพื่อให้จิ้งหรีดออกตัวตามปกติโดยใช้กระบะขันไข่ หรือถุงพลาสติกเรียงช้อนกัน วางในบ่อปูนเลี้ยงที่มีแดดส่องถึงหรือคลุมด้วยผ้าพลาสติกหรือกระสอบป่าน 2-3 คืน

มูลจิ้งหรีด สามารถนำไปทำปุ๋ยปลูกพืชได้

การปฏิบัติหลังการเก็บผลผลิต

ควรทำความสะอาดบ่อ และตากบ่อก่อนเลี้ยงรุ่นใหม่ทุกครั้ง

• ถาดรังไข่ควรเคาะมูลจิ้งหรีดเก่าออกให้สะอาดเพื่อเป็นที่หลบซ่อนตัวของจิ้งหรีดรุ่นใหม่ต่อไป และนำมูลจิ้งหรีดไปทำปุ๋ยใส่ต้นไม้ได้
• ควรเปลี่ยนสายพันธุ์จิ้งหรีดรุ่นพ่อ-แม่พันธุ์ เมื่อเลี้ยงไปแล้วประมาณ 1-3 รุ่นเพื่อป้องกันเลือดชิดในจิ้งหรีด โดยหาพันธุ์จากธรรมชาติ หรือแลกเปลี่ยนในหมู่ผู้เลี้ยงจิ้งหรีดหากเลี้ยงต่อเนื่องกันโดยไม่เปลี่ยนพันธุ์ขนาดตัวจิ้งหรีดจะเล็กลงและอ่อนแอไม่ทนต่อโรค การวางไข่และผลผลิตจิ้งหรีดจะลดลง

ที่มา : กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ไอเดีย การสร้างคอกแพะ ราคาประหยัดจากวัสดุรอบตัว
• วิธีการเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุย : มหาอำนาจบ้านนา

เชื้อราไตรโคเดอร์ม่า (Trichoderma spp.) เชื้อรามหัศจรรย์สำหรับใช้ควบคุมโรคพืช

เชื้อราไตรโคเดอร์ม่า (Trichoderma spp.)

เชื้อราไตรโคเดอร์ม่า จัดเป็นเชื้อราชั้นสูงที่เป็นเชื้อราปรปักษ์ที่สามารถควบคุมเชื้อราสาเหตุของโรคูพืชได้หลายชนิดดังนี้ เชื้อราพิเทียม (Pythium spp.) เชื้อราไฟทอฟเทอร่า (Phytopthora spp.) เชื้อราสเคอโรเทียม (Sclerotium spp.) เชื้อราไรซอกโทเนีย (Rhizoctonia spp.) เชื้อราคอลเลทโททริกัม (Colletotrichum spp.) เชื้อราอัลเทอนาเรีย (Alternaria spp.) เชื้อราฟิวชาเรียม (Fusarium spp.)

ประยชน์ของเชื้อราไตรโคเดอร์ม่า

• ช่วยลดกิจกรรม ของเชื้อราสาเหตุของโรคพืช
• ช่วยลดปริมาณ เชื้อราสาเหตุ ของโรคพืช
• เพิ่มการเจริญ เติบโตของพืช

การผลิตเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสด

อุปกรณ์ที่ใช้

1. หัวเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดผง
2. หม้อหุงข้าวไฟฟ้าอัตโนมัติ
3. ถุงพลาสติกทนร้อน ขนาด 9×14 นิ้ว
4. แอลกอฮอล์ 70%
5. แอลกอฮอล์ 95%
6. ข้าวสาร
7. ถ้วยตวงหรือแก้วน้ำ
8. ทัพพีตักข้าว
9. เข็มฉีดยา เบอร์ 18
10. ยางวง

วิธีการผลิตเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสด

• ล้างข้าวสารเจ้าให้สะอาดอย่างน้อย 5 ครั้ง
• หุงข้าวด้วยหม้อหุงข้าวไฟฟ้าอัตโนมัติ ในอัตราข้าว 3 ส่วน+ น้ำ 1 ส่วน เมื่อข้าวสุกให้ใช้ทัพพีซุยข้าวให้ทั่ว
• ตักข้าวสุก ขณะข้าวยังร้อน เพื่อช่วยทำลายจุลินทรีย์จากอากาศที่อาจปนเปื้อนในถุงข้าว ตักข้าวสุกประมาณ 2 ทัพพีครึ่ง ต่อถุง (250 กรัม) ใส่ในถุงพลาสติกทนร้อน ขนาด 9×14 นิ้ว
  
  
• เกลี่ยข้าวให้แบนราบ รีดอากาศออกจากถุงให้ถุงพลาสติกแนบกับข้าว เพื่อลดการเกิดหยดน้ำ จากนั้นรอให้ข้าวอุ่น (โดยใช้หลังมือแตะที่ถุงข้าว ให้ร้อนพอทนได้) จึงนำไปใส่หัวเชื้อราไตรโคเดอร์ม่า (ราเขียว)
• เปิดปากถุงให้น้อยที่สุด แล้วใส่หัวเชื้อลงในถุงข้าวในตู้เขี่ยเชื้อเพื่อป้องกันการปนเปื้อนของเชื้อจุลินทรีย์อื่นๆ ใส่หัวเชื้อเพียงเล็กน้อยประมาณ 2-3 เหยาะ (1กรัม) ต่อถุง
  
  
• รัดยางตรงปากถุงให้แน่น ก่อนเขย่าถุงข้าวเบา ๆ เพื่อให้หัวเชื้อกระจายทั่วถุง
• รวบถุงให้บริเวณปากถุงพอง ก่อนใช้เข็มแทงรอบ ๆ ปากถุงที่ รัดยางไว้ ไม่น้อยกว่า 60 รู
  
  
• เกลี่ยข้าวในถุงให้แผ่กระจายแบนราบ ดึงบริเวณกลางถุงขึ้น เพื่อให้มีอากาศเข้าไปในถุงข้าว จากนั้นบ่มเชื้อเป็นเวลา 7 วัน โดยวันที่ 3 ให้จับถุงเขย่าเพื่อกระตุ้นการสร้างสปอร์
• วางถุงเชื้อไม่ให้ซ้อนทับกัน ในห้องที่มีแสงสว่าง และอากาศถ่ายเท ปลอดจากมด ไร และสัตว์อื่นๆ
  
  
• เมื่อครบ 7 วันเชื้อจะเจริญเป็นสีเขียวเต็มถุง สามารถนำไปใช้ได้ทันที หากใช้ไม่หมดควรเก็บ ในตู้เย็นช่องธรรมดาไม่เกิน 1 เดือน

การใช้เชื้อราตรโคเดอร์ม่าควบคุมโรคข้าวที่มีสาเหตุจากเชื้อรา

• ครั้งที่ 1 เตรียมเมล็ดพันธ์ แช่เมล็ดพันธุ์ข้าวด้วยน้ำเปล่า 1 คืน จากนั้นแช่ด้วยเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสด อัตรา 1 กก. ต่อน้ำ 100 ลิตร นาน 30 นาที ยกขึ้นบ่มข้าวต่ออีก 1 คืน จึงนำเมล็ด ไปหว่านลงแปลง
• ครั้งที่ 2 อายข้าว 20-30 วัน ใส่เชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสดพร้อมการปล่อยนำเข้านา อัตรา 2 กก./ไร่ครั้งที่ 3 อายุข้าว 60-70 วัน ฉีดพ่นเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสดให้ทั่วแปลงนา อัตรา 1 กก./น้ำ 100 ลิตร
• ครั้งที่ 4 อายข้าว 90 วัน ฉีดพ่นเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสดให้ทั่วแปลงนา อัตรา 1 กก./น้ำ 100 ลิตร
• ครั้งที่ 5 อายุข้าว 100 วัน ฉีดพ่นเชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสดให้ทั่วแปลงนา อัตรา 1 กก./น้ำ 100 ลิตร

หมายเหตุ : ช่วยลดการเกิดโรคใบจุด โรคไหม้ โรคกาบใบแห้ง และโรคเมล็ดด่างได้

การใช้เชื้อราไตรโคเดอร์ม่าควบคุมโรคพืช

การคลุกเมล็ด
อัตราการใช้ เชื้อราไตรโคเดอร์ม่าซนิดสด 10 กรัม หรือ 1 ช้อนแกง ต่อเมล็ดพันธุ์ 1 กิโลกรัม

การรองก้นหลุม
อัตราการใช้ ต้นเล็ก 30-60 กรัม ต่อหลุม และ ต้นใหญ่150-300 กรัม ต่อหลุม โดยการโรยเชื้อรา ไตรโคเดอร์ม่า ชนิดสดลงในหลุม แล้วคลุกเคล้ากับดินในหลุม

การผสมวัสดุปลูก
อัตราการใช้ เชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสด 1 ส่วน ผสมกับ วัสดุปลูก 4 ส่วน เพื่อใช้สำหรับเพาะกล้าในกระบะเพาะเมล็ด หรือ ถุงเพาะชำ

การหว่านลงดิน
มีส่วนผสม ดังนี้ : เชื้อราไตรโคเดอร์ม่า ชนิดสุด 1 กิโลกรัม ต่อรำละเอียด 4 กิโลกรัมต่อปุ๋ยหมัก 100 กิโลกรัม ผสม คลุกเคล้ากันให้ทั่ว

อัตราการใช้ นำส่วนผสมที่ได้หว่านรอบโคนต้น ในอัตรา 30-60 กรัมต่อต้น และหว่านบริเวณใต้ทรงพุ่ม ในอัตรา 150-300 กรัมต่อตารางเมตร

การฉีดพ่น
อัตราการใช้ เชื้อราไตรโคเดอร์ม่าชนิดสุด 1 กิโลกรัม ต่อน้ำฃ100 ลิตร โดยฉีดพ่นลงดิน หรือบริเวณรากของพืช หรือฉีดพ่นส่วนบนของต้นพืช

การใช้ไปกับระบบน้ำ
อัตราการใช้ เชื้อราไตรโคเดอร์มาชนิดสด 1 กิโลกรัม ต่อน้ำ 100 ลิตร แล้วปล่อยไปตามระบบน้ำ

การทาแผล บริเวณลำต้นไม้ผลที่ถูกเชื้อราเข้าทำลาย
อัตราการใช้ เชื้อราไตรุโคเดอร์ม่าชนิดสด 1 กิโลกรัม ผสม กับฝุ่นแดง (ชนิดเดียวกับที่ใช้ทาหน้ายาง) ผสมน้ำ 2 ลิตร ถากบริเวณแผลที่เป็นโรคออก แล้วนำเชื้อราที่ผสมแล้วทาที่บริเวณแผลโดยใช้แปรงทาสี

ข้อควรระวัง ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมีกำจัดเชื้อราในช่วง 7 วัน ก่อนหรือหลังการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์ม่า

ที่มา : ศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรต้านอารักขาพืช จังหวัดพิษณุโลก

---

บทความอื่นๆที่น่าสนใจ

• การเลี้ยงแพะมือใหม่ ไม่ยากอย่างที่คิด พร้อมวิธีการดูละรักษาโรค