มารู้จัก 7 จุลินทรีย์ ที่สำคัญต่อเกษตรอินทรีย์

ปัจจุบันเกษตรกรจำนวนมากเริ่มหันมาทำ “เกษตรอินทรีย์” กันมากขึ้น เพราะช่วยลดสารเคมีตกค้าง ทั้งคนปลูกก็ปลอดภัย ผู้บริโภคก็สบายใจ แถมยังเพิ่มมูลค่าให้ผลผลิตได้ด้วย

การทำเกษตรอินทรีย์นั้น ทุกอย่างต้องมาจากธรรมชาติ แม้แต่กระบวนการย่อยสลายวัตถุอินทรีย์ในดินก็สำคัญอย่างมาก และหัวใจสำคัญที่ช่วยทำงานเงียบ ๆ ใต้ดินก็คือ “จุลินทรีย์” นั่นเอง

จุลินทรีย์ในดินมีหลายกลุ่ม ทั้งแบคทีเรีย เชื้อรา แอกติโนมัยซีต สาหร่าย โปรโตซัว และไวรัส บางชนิดเป็นประโยชน์ต่อพืช แต่บางชนิดก็อาจทำให้เกิดโรคได้ หากระบบนิเวศในดินสมดุล พืชก็จะเจริญเติบโต แข็งแรง และให้ผลผลิตดีขึ้น

ประโยชน์สำคัญของจุลินทรีย์ คือ ช่วยย่อยอินทรียวัตถุให้กลายเป็นธาตุอาหารที่พืชดูดใช้ได้เร็วขึ้น ส่งผลให้พืชโตไว แข็งแรง และทนทานมากขึ้น

ด้านล่างนี้คือ “7 จุลินทรีย์ ที่สำคัญต่อเกษตรอินทรีย์” ที่พบได้บ่อยในเกษตรอินทรีย์

1. จุลินทรีย์กลุ่มแบคทีเรีย (Bacteria)

จุลินทรีย์กลุ่มนี้มีหลากหลายสายพันธุ์ที่รวมตัวกันอยู่ในกองปุ้ยหมัก และในหัวเชื้อจุลินทรีย์ที่ทำขายเป็นการค้า มักมีลักษณะ
รูปร่างของจุลินทรีย์เป็นแบบง่ายๆ 3 รูปแบบคือ กลมเป็นท่อน และเป็นเกลียว อาศัยอยู่ทั่วไปในธรรมชาติ โดยเฉพาะในดินป่าที่ชื้นมีบทบาทในการย่อยสลายอินทรียวัตถุและปลดปล่อยธาตุอาหารที่สำคัญให้กับพืช

2. จุลินทรีย์ที่เป็นเชื้อรา (Funji)

จุลินทรีย์กลุ่มเชื้อรามักจะพบในกองปุ้ยหมักเสมอ มักจะพบเติบโตในช่วงแรกๆ ในการหมักปุ้ย และจะพบบริเวณด้านนอกผิวของกองปุ้ยหมักเป็นจำนวนมาก เชื้อรามีประโยชน์ในการย่อยสลายเศษวัสดุอินทรีย์ในกองปุ้ยหมักให้มีขนาดเล็กลงในระยะแรกๆ ของการหมักปุ้ย จุลินทรีย์ที่เป็นเชื้อราแบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ ยีสต์ (Yeasts)และราเส้นใย

3. จุลินทรีย์กลุ่มยีสต์ (Yeasts)

ยีสต์เป็นเชื้อราที่ทำให้เกิดกระบวนการหมัก โดยจะเปลี่ยนน้ำตาลให้เป็นเอทิลแอลกอฮอล์และคาร์บอนไดออกไซด์ ปกติยีสต์จะอยู่ที่ผิวหน้าของวัสดุที่หมัก โดยจะเป็นฟองที่ลอยเป็นฝ้าอยู่ที่ผิวของน้ำหมักนอกจากนี้ยีสต์ยังผลิตวิตามินและฮอร์โมนในระหว่างกระบวนการหมักด้วย ยีสต์จะสามารถเจริญเติบโตได้ดีในค่าความเป็นกรดสูงระหว่าง 4.0-6.5 ดังนั้น ในการหมักเมื่อเกิดกลิ่นแอลกอฮอล์ขึ้น จึงแสดงให้เห็นว่ากระบวนการหมักมีคุณภาพและเป็นการหมักที่สมบูรณ์

4. จุลินทรียกลุ่มที่เป็นราเส้นใย

เชื้อรากลุ่มนี้เป็นจุลินทรีย์ที่มีความหลากหลาย มีความแตกต่างกันมากในด้านขนาดและรูปร่าง อาศัยการสืบพันธุ์ด้วยการสร้างสปอร์ ซึ่งมีทั้งสปอร์ที่อาศัยเพศและไม่อาศัยเพศ เป็นจุลินทรีย์ที่ต้องการอากาศ พบเห็นอยู่ที่ริมผิวหน้าของน้ำหมักหรือปุ๋ยหมัก

5. จุลินทรีย์แอกติโนมัยชีต

เป็นจุลินทรีย์จำพวกเซลล์เดียว มักพบบนกองปุ๋ยหมัก จะเจริญเติบโตเป็นกลุ่ม เห็นเป็นจุดสีขาวคล้ายๆ ผงปูน หลังจากที่อุณหภูมิของกองปุ้ยสูงขึ้นมาก เชื้อแอกโนมัยชีตนี้มีบทบาทที่สำคัญในการย่อยอินทรียสารเช่น เซลลูโลส ลิกนิน ไคติน และโปรตีน ที่อยู่ในกองปุ้ยหมักขณะที่อุณหภูมิสูง

6. จุลินทรีย์สาหร่าย สีเขียวแกมน้ำเงิน

แตกต่างจากจุลินทรีย์ชนิดอื่น ตรงที่มีคลอโรฟิลล์ มักเห็นเซลล์เป็นสีเขียว เจริญเติบโตได้ดีในนาข้าว สามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้ถึงประมาณ 10-20 กิโลกรัมต่อไร่ มักอาศัยพึ่งพาอยู่กับแหนแดง ซึ่งเป็นเฟิร์นน้ำขนาดเล็กๆ ทำให้แหนแดงเป็นปุ๋ยพืชสดอย่างดีในนาข้าว

7. จุลินทรีย์โปรโตซัว (Protozoa)

โปรโตซัวเป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวขนาดเล็ก ที่จัดได้ว่ามีความสำคัญมากในระบบนิเวศ อาศัยอยู่ในน้ำ ดิน หรือเป็นปรสิตสำหรับชนิดที่เป็นปรสิตบางชนิดอาศัยอยู่ในทางเดินอาหารของปลวกเพื่อช่วยย่อยเนื้อไม้จุลินทรีย์โปรโตซัวมีความสำคัญมาก เพราะสามารถย่อยสลายอินทรียวัตถุได้อย่างรวดเร็ว ปัจจุบันจึงมีเกษตรกรนำเอาจาจปลวกมาหมักหัวเชื้อจุลินทรีย์ เพื่อนำไปย่อยสลายฟางข้าวในนาและทำปุ๋ยหมัก

แม้จุลินทรีย์จะมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งช่วยย่อยสลายอินทรียวัตถุ เพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้ดิน และช่วยให้พืชแข็งแรง ลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมีและสารพิษต่าง ๆ

หากเราเข้าใจและใช้จุลินทรีย์อย่างเหมาะสม ดินก็จะอุดม พืชก็เติบโตดี ผลผลิตปลอดภัย ทั้งผู้ปลูกและผู้บริโภคก็ได้ประโยชน์ไปพร้อมกัน — นี่แหละคือหัวใจของ “เกษตรอินทรีย์ที่ยั่งยืน”

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• วิธีเลี้ยงปูนาในบ่อปูนซีเมนต์ จัดการง่ายสะอาด
• วิธีการผลิต จุลินทรีย์สังเคราะห์แสง ไว้ใช้งานเอง แบบง่ายๆ

ปลูกอ้อยคั้นน้ำ ขายแบบครบวงจร รายได้ไม่ธรรมดา

ปลูกอ้อยคั้นน้ำ เป็นพืชที่ได้รับความสนใจจากเกษตรกรเป็นอย่างมาก เนื่องจากอุตสาหกรรมน้ำอ้อยพร้อมดื่มมีการขยายตัวอย่างรวดเร็ว ปัจจุบันมีการปลูกทั่วทุกภาคของประเทศ และน้ำอ้อยพาสเจอไรส์เพื่อจำหน่ายต่างประเทศ การผลิตอ้อยคั้นน้ำต้องอาศัยการจัดการด้านพันธุ์ การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยวและการขนส่ง เพื่อให้ได้อ้อยคั้นน้ำ พร้อมดื่มที่มีคุณภาพ

ปัจจัยที่ใช้ในการปลูกอ้อยพันธุ์เพื่อคั้นน้ำ

เรื่องของสภาพพื้นที่ที่เหมาะสมในการปลูกควรเป็นที่ดอนน้ำไม่ท่วมขัง และ การเดินทางสะดวก ห่างไกลจากแหล่งมลพิษ ควรเป็นดินร่วน หรือ ดินร่วนเหนียว ร่วนปนทรายหรือดินเหนียว มีความอุดมสมบูรณ์ของดินปานกลางขึ้นไป ระดับหน้าดินลึกไม่น้อยกว่า 50 เซนติเมตร ค่าความเป็นกรดด่าง (pH) ระหว่าง 5.5-7.0 สภาพภูมิอากาศที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโต 30-35 องศาเซลเซียส ปริมาณน้ำฝนกระจายสม่ำเสมอ 1,000-1,200 มิลลิเมตรต่อปี และมีแหล่งน้ำเพียงพอ

การเลือกพันธุ์อ้อย

เลือกใช้อ้อยพันธุ์สุพรรณบุรี 50 จะมีลักษณะเป็นสีเขียวเข้ม ลำขนาดใหญ่ สีเขียวอมเหลือง ปล้องยาวให้ผลผลิต 5-6 ลำ ไว้ตอได้ 3-4 ครั้ง ต้านทานต่อโรคลำต้นเน่าแดง อัตราการใช้เมล็ดพันธุ์ พื้นที่ 1 ไร่ ปลูกอ้อยได้ประมาณ 1,000 กอ ใช้ระยะปลูก 1.5-1 เมตร หลังปลูกได้ 8 เดือน ก็สามารถเก็บเกี่ยวได้ โดยอ้อยแต่ละกอจะให้ผลผลิตประมาณ 4-6 ลำ เฉลี่ยพื้นที่ 1 ไร่จะอยู่ที่ประมาณ 5,000 ลำ อ้อยคั้นน้ำขายที่ลำละประมาณ 10 -15  บาท ทำให้มีรายได้สูงถึงไร่ละ 5,000 บาท แต่ถ้านำมาคั้นน้ำบรรจุขวด อ้อยสด 1 ลำจะคั้นน้ำได้ 3-4 ขวด (ขวดขนาด 350 ซีซี ) ขายราคาขวดละ 10-15 บาท ก็จะช่วยเพิ่มรายได้ถึง 150,000-200,000 บาท เลยทีเดียว นับอ้อยคั้นน้ำเป็นอีกพืชทางเลือกที่จะส่งผลตอบแทนให้เกษตรกรได้ดีเลยที่เดียว

การปลูกอ้อยคั้นน้ำ

การเตรียมดิน

• ในสภาพที่ลุ่ม ต้องขุดเป็นร่องหรือยกร่อง โดยมีสันร่องกว้าง 5-6 เมตร ความยาวร่องตามขนาดพื้นที่ และมีคูน้ำรอบแปลงลึกประมาณ เมตร ในสภาพที่ดอนเป็นการปลูก ในพื้นที่ราบ จึงควรมีการปรับระดับพื้นที่ให้มีความลาดเอียงประมาณ 1 เปอร์เซ็นต์
• ถ้าดินมีอินทรียวัตถุต่ำกว่า 1.5 เปอร์เซ็นต์ ก่อนเตรียมดิน ควรหว่านปุ๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยคอกที่ย่อยสลายดีแล้วอัตรา 1,000-2,000 กิโลกรัมต่อไร่ แล้วพรวนกลบ
• ไถด้วยผาลสาม 1 ครั้ง ลึก 30-50 เซนติเมตร ตากดิน 7-10 วัน พรวนด้วยผาล 7  1-2 ครั้ง แล้วคราดเก็บเศษซาก ราก เหง้า หัว และไหล ของวัชพืชข้ามปี ออกจากแปลง
• ในสภาพที่ลุ่ม ให้ทำร่องปลูกตามแนวขวางบนสันร่อง ระยะห่างระหว่างร่อง 0.75-1.0 เมตร ในสภาพที่ดอนระยะระหว่างร่อง 1.25 – 1.5 เมตร

การเตรียมท่อนพันธุ์

• ใช้ท่อนพันธุ์อายุ 6-8 เดือน จากแหล่งและแปลงที่ไม่มีโรคลำต้นเน่าแดงระบาด หรือจัดทำ แปลงพันธุ์ไว้ใช้เอง เพื่อลดต้นทุนการผลิตโดยเตรียมแปลงพันธุ์ 1 ไร่ สำหรับแปลงปลูก 10 ไร่
• ใช้มีดตัดลำอ้อยชิดโคน และตัดยอดอ้อยต่ำกว่าคอใบสุดท้ายที่คลี่แล้วประมาณ 20 เซนติเมตร ลอกกาบใบตัดอ้อยเป็นท่อน จำนวน 3 ตาต่อท่อน แล้วนำไปปลูกทันทีไม่ควรทิ้งไว้เกิน 7 วัน
• ตรวจแปลงพันธุ์อย่างสม่ำเสมอ ถ้าพบการระบาดของโรค ลำต้นเน่าแดง ต้องขุดกออ้อยออกเผาทำลายนอกแปลงปลูกทันที

วิธีการปลูก

ปลูกเป็นแถวเดี่ยวทั้งในแปลงพันธุ์และแปลงปลูกให้เราวางท่อนพันธุ์ในร่อง ให้มีระยะระหว่างท่อน 50 เซนติเมตร แล้วไถกลบดินให้สม่ำเสมอ สำหรับพันธุ์สุพรรณบุรี50 กลบหนา 3-5 เซนติเมตร สำหรับพันธุ์สิงคโปร์ กลบหนา 1-2 เซนติเมตร

การดูแลรักษา และใส่ปุ๋ย

ให้ปุ๋ยเคมีหลังปลูก หรือหลังแต่งตออ้อย 2 ครั้ง

• ดินร่วน ดินร่วนเหนียว หรือดินเหนียว ให้ปุ๋ยสูตร16-8-8 ครั้งแรกเมื่ออายุ 1 เดือน อัตรา 35 กิโลกรัมต่อไร่ ครั้งที่สองเมื่ออายุ 3 เดือน อัตรา 40 กิโลกรัมต่อไร่
• ดินร่วนปนทราย ให้ปุยสูตร 15-15-15 หรือ 13-13-21 ครั้งแรกพร้อมปลูก อัตรา 30 กิโลกรัมต่อไร่ ครั้งที่สองเมื่ออายุ 3 เดือน อัตรา 50 กิโลกรัมต่อไร่
• ในอ้อยปลูก ให้ปุ๋ยแบบโรยเป็นแถวข้างกออ้อยแล้วพรวนกลบ ในอ้อยตอ ให้ฝังกลบปุ๋ยห่างจากกออ้อย 10-15 เซนติเมตร

การให้น้ำ

• ให้น้ำทันทีหลังปลูก เพื่อให้อ้อยงอกสม่ำเสมอหลังจากนั้นให้น้ำทุก 2-3 สัปดาห์

ในสภาพที่ลุ่ม ให้น้ำโดยการตักน้ำสาดหรือใช้เครื่องสูบน้ำวางลงในเรือขนาดเล็ก สูบน้ำจากร่อง
ในสภาพที่ดอน ให้น้ำประมาณครึ่งร่อง โดยไม่ต้องระบายน้ำออก

• งดให้น้ำ 2 สัปดาห์ ก่อนเก็บเกี่ยว ถ้าในช่วงเก็บเกี่ยวมีฝนตกหนัก ต้องระบายน้ำออกจากร่องทันทีให้เหลือไม่เกินครึ่งร่อง

ศัตรูของอ้อยคั้นน้ำและการป้องกันกำจัด

โรคที่สำคัญและการป้องกันกำจัด

• โรคลำต้นเน่าแดง
  สาเหตุ เชื้อรา
  ลักษณะอาการ ยอดเหลืองลำต้นมีรอยแผลสีน้ำตาลแดง ผิวปล้องเหี่ยว เนื้อในลำเน่าสีแดง ทำให้อ้อยตายทั้งกอ สปอร์ปลิวไปตามแรงลมและน้ำ ระบาดรุนแรงในเขตปลูกอ้อน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา สุราษฎร์ธานีและพัทลุง ทำให้อ้อยสูญเสียผลผลิต 50-100 เปอร์เซ็นต์ ช่วงเวลาระบาด ระบาดรุนแรงในฤดูฝน
  การป้องกันกำจัด
           ปลูกพันธุ์ทนทานต่อโรค คือ สุพรรณบุรี 50 ไม่ใช้ต้นพันธุ์จากแหล่งและแปลงที่มีโรคระบาด
• แมลงศัตรูที่สําคัญและป้องกันกําจัด
           ปัญหาจากแมลงศัตรูอ้อยคั้นน้ํามีน้อยมาก พบการทําลายของหนอนกอลายจุดเล็กในบางพื้นที่ แต่ความเสียหายไม่รุนแรง จึงไม่จําเป็นต้องใช้สารป้องกันกําจัด

การเก็บเกี่ยว

ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม

• เก็บเกี่ยวอ้อยที่อายุ ประมาณ 8 เดือน
• น้ําอ้อยมีความหวาน 13-17 องศาบริกซ์ ลําอ้อยมีความยาวไม่น้อยกว่า 2 เมตร
• ควรเก็บเกี่ยวในช่วงเช้าหรือเย็น ขณะที่อากาศไม่ร้อนจัด

วิธีการเก็บเกี่ยว

• ตัดเฉพาะอ้อยที่มีอายุ 8 เดือน สังเกตได้คือ พันธุ์สุพรรณบุรี 50 จะมีลําสีเขียวอมเหลือง สําหรับพันธุ์สิงคโปร์จะมีลําสีเหลืองเข้ม
• ใช้มีดถากใบและกาบใบออกทั้งสองด้าน อย่าให้เปลือกหรือลําเสียหาย ตัดลําอ้อยชิดดินแล้วตัดยอดอ้อยต่ํากว่าจุดคอใบประมาณ 25 เซนติเมตร วางบนแคร่หรือพื้นที่สะอาด ห้ามวางบนพื้นดิน
• ใช้ยอดอ้อยหรือเชือกฟางมัดโคนและปลายลําอ้อย มัดละ 10 ลํา แล้วใส่รถบรทุกส่งให้ลูกค้าทันที หรือนําไปไว้ในที่ร่มเพื่อเตรียมจัดส่ง

ขั้นตอนการทำน้ำอ้อยคั้น เพื่อจำหน่อย

ปัจจัยที่จำเป็นต้องใช้ทำอ้อยคั้นน้ำ แบ่งออกได้เป็นดังนี้

• ท่อนอ้อย ความยาวประมาณ 75-90 เซนติเมตร
• เครื่องคั้นน้ำอ้อย ก่อนใช้ล้างลูกหีบด้วยน้ำสะอาดแล้วทิ้งไว้ให้แห้ง
• ภาชนะบรรจุน้ำอ้อย ภาชนะที่ใช้อาจเป็นขวดแก้ว หรือขวดพลาสติกพร้อมฝาปิด สามารถปิดได้สนิท ซึ่งก่อนบรรจุต้องล้างทำความสะอาดและคว่ำขวดไว้จนกว่าจะแห้ง
• วัสดุการผลิตอื่นๆ เช่น ผ้าขาวบาง มีด ตระกร้า และภาชนะรับอ้อย ต้องทำความสะอาดก่อนนำมาใช้ทุกครั้ง

ขั้นตอนการทำ

• นำท่อนอ้อยที่หั่นเป็นท่อนแล้วไปปอกเปลือกออกให้ทั่วทั้งลำ แล้วนำไปล้างด้วยน้ำสะอาด ทิ้งไว้ให้สะเด็ดน้ำ
• นำท่อนอ้อยที่ล้างสะอาดแล้ว เข้าเครื่องคั้นน้ำอ้อย ลูกหีบจะดึงท่อนอ้อยเข้าไปเองช้าๆ จนตลอดท่อนอ้อยเพื่อแยกชานอ้อยกับน้ำอ้อยออกจากกัน
• นำน้ำอ้อยที่ได้กรองด้วยผ้าขาวบางที่สะอาดหนา 4 ชั้น (เพื่อความสะดวกในการทำงานและความสะอาดของน้ำอ้อย ควรต่อท่อจากภาชนะรองรับน้ำอ้อยของเครื่องคั้นน้ำอ้อยจนถึงภาชนะใส่น้ำอ้อย โดยผ่านผ้าขาวบางที่ปิดคลุมภาชนะใส่น้ำอ้อยไว้)
  ผลผลิต น้ำอ้อยพร้อมดื่มที่บรรจุขวดสามารถเก็บไว้ในตู้เย็นหรือแช่ไว้ในถังน้ำแข็งที่มีอุณหภูมิประมาณ 4 องศาเซลเซียส จะเก็บไว้ได้นานถึง 4 วัน หากจะเก็บนานกว่านั้น ควรเก็บในลักษณะแช่แข็ง

แหล่งข้อมูล : กรมส่งเสริมการเกษตร

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ไอเดีย การสร้างคอกแพะ ราคาประหยัดจากวัสดุรอบตัว
• น้ำส้มควันไม้ กับคุณประโยชน์มากมาย

หลุมพอเพียง ปลูกทุกอย่างที่กิน กินทุกอย่างที่ปลูก หลุมเดียวจบ

หลุมพอเพียง

---

การทำ หลุมพอเพียง เริ่มต้นจากปลูกไม้พี่เลี้ยง เช่น กล้วยเป็นไม้ให้ร่มเงาบริเวณกลางหลุม ช่วยเก็บความชื้นและคายน้ำยามแล้ง ให้ปลูกตรงกลางค่อนไปทางตะวันตกเล็กน้อย เพราะจะช่วยบังแสงยามบ่ายที่ร้อนจัด ภายใน 1 ปีกล้วยออกเครือให้ตัดต้นแม่ออก เก็บหน่อที่แข็งแรงที่สุดไว้ หน่ออื่นแยกไปปลูกที่อื่น

หลุมพอเพียงคือการปลูกพืชในหลุม ที่เตรียมดินโดยใช้ เศษวัสดุเช่น ฟางข้าว เศษใบไม้ ปุ๋ยคอก ใส่ลงไปแล้วกลบด้วยดินเป็นชั้นๆ ปลูกหญ้าแฝกรอบหลุม ปลูกกล้วยตรงกลางเพื่อเป็นพี่เลี้ยงและปลูกพืชแบบหลากหลายชนิด หลายประเภท ในหลุมเดียวกัน เพื่อลดภาระการรดน้ำ การให้ปุย และใช้หลักการเกื้อกูลกัน ของพืชแต่ละชนิดในการป้องกันการทำลายของแมลงศัตรูพืช ซึ่งหลุมพอเพียง มีขนาด กว้างประมาณ 80-100 เซนติเมตร

ปลูกอะไรในหลุมพอเพียง ?

• พืชพี่เลี้ยง เป็นพืชที่ให้ร่มเงา เก็บความชื้น เช่น กล้วยน้ำว้ากล้วยหอม ควรปลูกทางทิศตะวันตก เพราะช่วยบังแสงช่วงบ่ายที่อากาศร้อนจัด
• พืชฉลาด เป็นพืชข้ามปี เก็บผลผลิตได้นานพอสมควร เช่นชะอม ผักหวาน มะละกอ ผักติ้ว ผักเม็ก เริ่มเก็บกินได้ตั้งแต่ 1เดือน
• พืชปัญญาอ่อน หรือ พืชรายวัน เป็นกลุ่มพืชส้มลุก ปลูกง่ายตายเร็ว ต้องคอยปลูกใหม่ ดูแลรดน้ำทุกวัน เก็บผลผลิตได้เร็วและได้ทุกวัน เช่น พริก มะเขือ กะเพรา โหระพา ตะไคร้ ข่า ฟักทอง แตงกวา ผักบุ้งจีน ฯลฯ เริ่มเก็บกินได้ตั้งแต่ 15 วัน
• พืชบำนาญ เป็นพืชยืนต้น เก็บกิน เก็บขายได้ระยะยาว เช่นขนุน มะม่วง มะนาว กระท้อน เงาะ ทุเรียน มังคุด ยางพารา เป็นต้น ในหลุมหนึ่งควรเลือกปลูกแค่ประเภทเดียว
• พืชมรดก เป็นกลุ่มไม้ใช้สอยที่อายุยืน เก็บไว้เป็นมรดกได้ เช่น ประดู่ สักทอง ยางนา สะเดา พะยง ชิงชัน ไม้พวกนี้เป็นไม้ใหญ่ ปลูกฝั่งตรงข้ามกับต้นกล้วย

หลุมพอเพียง ถือเป็นวิธีการบริหารจัดการสิ่งที่อยู่ในหลุม เริ่มจากเตรียมพื้นที่ตามขนาดที่กำหนด แล้วก็ปลูกหญ้าแฝกเป็นรูปวงกลมหรือเป็นล็อกสี่เหลี่ยม จากนั้นปลูกไม้ในหลุมนี้ ลงได้ถึง 4-5 ประเภทในหลุมเดียว โดยระยะห่างระหว่างหลุม 4×4 เมตร ถ้ามีพื้นที่ 1 ไร่ จะได้ 100 หลุม หรือถ้าไม่มีที่เป็นผืนก็สร้างหลุมไว้ตามหัวไร่ปลายนา มุมบ้าน หลังครัว ขอบบ่อน้ำ ริมทางเดิน ได้หมด ไม่ต้องมีพื้นที่เยอะก็ปลูกได้หลุมพอเพียงจะช่วย ลดภาระการรดน้ำ ปลูกซ้ำ และเกื้อต่อการกำจัดศัตรูพืช เพราะให้พืชในหลุ่มเกื้อกูลกันเอง

ข้อแนะนำ ควรปลูกหญ้าแฝกล้อมหลุมพอเพียงไว้ด้วยเพราะรากหญ้าแฝกจะเป็นร่างแหในแนวดิ่งช่วยยึดดินให้คงรูปเปรียบเสมือนกระถางธรรมชาติ เพราะปมรากแฝกจะช่วยเพิ่มธาตุอาหารในดิน ช่วยดูดซับน้ำในดินไว้ แทนที่จะซึมหายลงใต้ดินอย่างรวดเร็ว

การปลูกพืชบางอย่างที่มีกลิ่นเฉพาะ ช่วยไล่แมลงศัตรูพืชได้

หลุมพอเพียง สามารถกำจัดศัตรูพืชต่าง ๆ ได้ด้วยตัวมันเองโดยเกษตรกรไม่ต้องหาสารเคมีมาไล่ให้ยุ่งยาก พืชสามารถไล่แมลงศัตรูพืชได้ เช่น กระเทียม กะเพรา ผักชีพวกนี้แมลงจะกลัวเมื่อปลุกในหลุมพอเพียงเดียวกัน จะช่วยไล่แมลงได้ดีทีเดียว

ข้อดีของการปลูกพืชแบบหลุมพอเพียง

ถือเป็นกุศโลบายอย่างหนึ่งที่ทำให้พืชหลักที่ต้องการปลูก เช่น ไม้ผล ไม้ยืนต้น ไม้ป่ายืนต้น เจริญเติบโตและมีโอกาสรอดสูง เพราะผู้ปลูกจะคอยห่วงใยหมั่นดูแล ทำให้พืชหลัก ดังกล่าวเจริญเติมโตดีกว่าปกติอีกด้วยและหากพืชชนิดใดชนิดหนึ่งจะเบียดเบียนพืชอื่นมากเกินไปก็คอยควบให้เหมาะสมตัดแต่งทรงพุ่มจัดพืชหรือเถาเลี้อยให้เหมาะสมตัดแต่งทรงพุ่มจัดพืชหรือเถาเลี้อยให้เหมาะสม สำหรับพืชพี่เลี้ยงก็ไม่ต้องใส่ใจมาก โดยในหนึ่งหลุมปลูกกล้วยเพียง 1-2 ต้น เท่านั้น คือ ต้นที่กำลังให้เครือ อีกหนึ่งต้นสำรองไว้สำหรับเครือต่อไปนอกนั้นให้ขุดหน่อไปขายหรือไปปลูกที่อื่น

ที่มา : กระทรวงเกษตรและสหกรณ์  www.moac.go.th

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ไอเดีย การสร้างคอกแพะ ราคาประหยัดจากวัสดุรอบตัว
• วิธีการเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุย : มหาอำนาจบ้านนา

เป็ดเนื้อ เลี้ยงง่ายโตไว ด้วยสูตรอาหารลดต้นทุน

เป็ดเนื้อ นั้นนับเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญอีกชนิดหนึ่ง เพราะตลาดยังมีความต้องการอยู่อย่างต่อเนื่อง และก็มีแนวโน้มความต้องการที่สูงขึ้นเรื่องๆ เนื่องจากมีผู้นิยมบริโภคเนื้อเป็ดเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จึงทำให้มีการเลี้ยงเป็ดเนื้อกันอย่างแพร่หลายมากยิ่งขึ้น ซึ่งการเลี้ยงเป็ดเนื้อในปัจจุบันนั้น นิยมเลี้ยงกันรายละเป็นจำนวนมากๆ และได้พัฒนาในการเลี้ยงมากขึ้นทั้งในด้านการผสมพันธุ์ พันธุ์เป็ดที่ใช้เลี้ยง อาหาร การจัดการเลี้ยงดู การป้องกันและควบคุมโรค

การเลี้ยงเป็ดเนื้อ นั้นเลี้ยงง่ายและเติบโตเร็ว สามารถใช้อาหารและวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี ให้ผลตอบแทนในระยะเวลาสั้น จำหน่ายได้ง่าย สามารถเลี้ยงเป็นอาชีพเสริมร่วมกับอาชีพอื่นได้

พันธุ์เป็ดที่นิยมเลี้ยง

• พันธุ์บาร์บารี (Barbary)
  
  ขนสีขาวตลอดลำตัว และมีขนสีดำอยู่กลางหัว ปากสีชมพู เท้าสีเหลืองอ่อน ใบหน้าสีชมพูมีผิวขรุขระ นูนเด่น ไม่มีขน แรกเกิดมีขนสีขาวอมเหลือง มีจุดดำอยู่กลางหัว ปากสีชมพู แข้งสีเหลือง เริ่มไข่เมื่ออายุ 28 สัปดาห์ โตเต็มที่ตัวผู้หนัก 5-6 กิโลกรัม ตัวเมีย หนัก 2.5-3.5 กิโลกรัม ผลผลิตไข่ปีละ 150-158 ฟอง/แม่ ฟักไข่เองได้ดี
• พันธุ์กบินทร์บุรี (Kabinburi)
  
  ขนสีขาวตลอดลำตัว และมีขนสีดำอยู่กลางหัว ปากสีชมพู เท้าสีเหลืองอ่อน ใบหน้ามีสีชมพูผิวขรุขระนูนเด่นไม่มีขน เริ่มไข่เมื่ออายุ 6 – 7 เดือน ผลผลิตไข่ปีละ 160 – 180 ฟอง/แม่โตเต็มที่เพศผู้หนัก 4.5 – 5.1 กิโลกรัม เพศเมียหนัก 2.8 – 3.2 กิโลกรัม สามารถเลี้ยงขุนโดยใช้เวลา 10 – 12 สัปดาห์
  
• พันธุ์ท่าพระ (Tha pra)
  
  ขนเป็นสีดำมีขนสีขาวแซมที่ปีกและหน้าอก หน้าเป็นปุ่ม หนังนสีแดง ปากสีดำแชมชมพู แข้งสีดำ ตาสีดำ เริ่มไข่เมื่ออายุ 210 วัน ผลผลิตไข่ ปีละ 98 ฟอง/แม่ น้ำหนักเพศผู้เมื่ออายุ 12 สัปดาห์ 3,184 กรัม เพศเมีย 1,915 กรัม โตเต็มที่เพศผู้หนัก 9.1 – 4.5 กิโลกรัม เพศเมียหนัก 2.5 – 3.2 กิโลกรัม
  

สำหรับรูปแบบการเลี้ยงเป็ดนั้นสามารถบ่งออกได้ 2 แบบใหญ่ๆ คือ

• การเลี้ยงแบบหลังบ้าน  ซึ่งการเลี้ยงแบบนี้นั้นนิยมเลี้ยงตามชนบท เป็นการเลี้ยง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ไข่หรือเนื้อเป็นอาหารภายในครัวเรือน โดยทั่วไปจะปล่อยให้เป็ดหาอาหารจากแหล่งน้ำเป็นหลัก โดยปล่อยให้เป็ดออกไปหากินเองในแหล่งน้ำธรรมชาติ
• การเลี้ยงแบบเป็นการค้าหรือจำหน่าย เป็นการเลี้ยงเป็ดเป็นจำนวนมากๆ พันธุ์ที่ใช้เลี้ยงจะเป็นพันธุ์ทางการค้าที่เลี้ยงง่ายโตเร็ว ซึ่งมีการเลี้ยง หลายลักษณะคือ
  • การเลี้ยงแบบไล่ทุ่ง  เมื่ออายุครบ1 เดือน ก็จะปล่อยลงไปในทุ่งนาเพื่อเก็บกินเมล็ดข้าวที่เหลือและกินกุ้ง ปู ปลา หอย ในทุ่งนา เพื่อเป็นการประหยัดค่าอาหาร หลังจากนั้นจึงต้อนเป็ดเข้าโรงเรือนเพื่อนำไปขุนต่ออีกประมาณ 1 เดือน เพื่อผลิตเป็นเป็ดเนื้อหรือเพื่อเตรียมเป็นเป็ดไข่ต่อไป
  • การเลี้ยงแบบปล่อยลาน การเลี้ยงแบบนี้นั้นจะต้องมีลานดินและบ่อน้ำอยู่ใกล้กับโรงเรือน เป็ดจะกินอาหารนอกโรงเรือนและลงเล่นน้ำ อาหารที่ใช้เลี้ยงจะเป็นอาหารข้น
  • การเลี้ยงในโรงเรือน จะให้เป็ดอยู่ภายในโรงเรือนตลอด การเลี้ยงแบบนี้ต้องลงทุนมาก แต่จะได้ผลตอบแทนสูง อาหารที่ใช้เลี้ยงจะเป็นอาหารข้น

โรงเรือน

โรงเรือนควรทำจากไม้หรือวัสดุที่หาง่ายในท้องถิ่น หลังคามุงด้วยหญ้าคาหรือแฝก มีพื้นที่ 7 ตัว/ตร.ม. ตั้งอยู่ในทิศตะวันออก และมีรางน้ำ รางอาหารที่เพียงพอกับจำนวนเป็ดที่เลี้ยง พื้นควรเป็น พื้นทรายหรือพื้นซีเมนต์จะทำความสะอาดได้ง่ยและควรปูเปลือกข้าวหรือแกลบเป็นวัสดุรองพื้น

การเลี้ยงดู

การดูแลลูกเป็ด 0-7 วัน ควรมีอุปกรณ์ให้น้ำให้อาหาร แผงกั้นกกและเครื่องกก ควรติดตั้งแผงกั้นกกให้มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 4 เมตร ซึ่งสามารถกกได้ 500 ตัว หรือใช้พื้นที่ในการกกประมาณ 40 ตัว/ตร.ม.

ข้อควรระวัง เนื่องจากลูกเป็ดเนื้อมีอัตราเจริญเติบโตเร็วมากและตื่นตกใจง่าย เมื่อตกใจก็จะวิ่งไปสุมรวมกันและอาจจะทับกันตายและ ขาบาดเจ็บจนเดินไม่ได้

การดูแลเป็ดระยะรุ่น-ใหญ่(7 วัน – จับขาย) ภายในโรงเรือนควรจะใช้ตาข่ายกั้นแบ่งเป็นห้องๆโดยเลี้ยงเป็ด 500 ตัว/ห้อง การให้น้ำควรจะย้ายออกไปอยู่ด้านข้างของโรงเรือน ซึ่งจะทำเป็นพื้นสแลท เพื่อให้น้ำที่หกไหลออกไปนอกโรงเรือนหรืออาจวางไว้บริเวณลาน

การป้องกันโรค

โรคที่สำคัญในเป็ดเทศ ได้แก่

• โรคอหิวาต์ ควรทำการฉีดวัคซีนป้องกันโรคอหิวาต์ ปีละ 4 ครั้งโดยฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือนำยาปฏิชีวนะละลายน้ำให้กิน ติดต่อกัน 2-3 วัน
• กาฬโรคเป็ด ควรทำการฉีดวัคซีนป้องกันกาฬโรคเป็ด ปีละ 2 ครั้ง โดยฉีดเข้าใต้ผิวหนังหรือกล้ามเนื้อ ดูแลความสะอาดเล้า และอุปกรณ์ต่างๆ เสมอ ก็จะทำให้การป้องกันโรคได้ผลดียิ่งขึ้น
• การให้แสงสว่าง วันละ 14-16 ชั่วโมง จะช่วยให้เป็ดไข่ดีขึ้นจึงต้องเปิดไฟสว่างขนาด 20 วัตต์ ต่อพื้นที่ 10 ตารางเมตร เพิ่มขึ้นวันละ 24 ชั่วโมง คือ หัวค่ำเปีดไฟถึง 3 ทุ่ม และอีกครั้งหนึ่งเวลาเข้ามืด 5-6 โมงเช้า

สอบถามรายละเอียดได้ที่
กองงานพระราชดำริและกิจกรรมพิเศษ กรมปศุสัตว์ โทร. 0 2653 4444 ต่อ 3371 โทรสาร 0 2653 4930
E-mail : drasa2@dld.go.th, www.royal.dld.go.th

---

บทความอื่นที่น่าสนใจ

• ไอเดีย การสร้างคอกแพะ ราคาประหยัดจากวัสดุรอบตัว
• น้ำส้มควันไม้ กับคุณประโยชน์มากมาย